Dwie uniesione pięści przyciągają wzrok. Przypinka zachęca, by przyjrzeć się uważniej. 16 października 1968 roku ceremonia medalowa męskiego biegu na 200 metrów w mieście Meksyk zgromadziła trzech biegaczy na olimpijskim podium. Amerykanin Tommie Smith zdobył złoto, Australijczyk Peter Norman srebro, a Amerykanin John Carlos brąz. Bieg ustalił tę kolejność. To, co nastąpiło później, nadało jej inny sens.
Protest podczas hymnu
Podczas hymnu Stanów Zjednoczonych Smith i Carlos pochylili głowy i unieśli pięści w czarnych rękawiczkach. Relacja Australijskiego Komitetu Olimpijskiego umieszcza ten gest w kontekście walki o równość rasową. Ceremonia zwycięstwa ich kraju stała się miejscem wyrażenia żądania, którego same medale nie mogły przekazać.
Norman, podobnie jak obaj Amerykanie, nosił przypinkę Olympic Project for Human Rights, czyli Olimpijskiego Projektu na rzecz Praw Człowieka. Organizacja broniła praw człowieka w sporcie. Jego solidarność była widoczna bez powtarzania ich gestu. Traktowanie go jak biernego obserwatora usuwa z fotografii świadomą decyzję.
Australijskie Narodowe Archiwum Filmu i Dźwięku wskazuje Johna Dominisa jako autora omawianej fotografii. Wyjaśnia też inny szczegół: brak butów biegowych u Smitha symbolizował ubóstwo Afroamerykanów. Były to przemyślane symbole, a nie przypadkowe elementy ceremonii medalowej.
Słowa sportowców i późniejsze wydarzenia
W wywiadzie opublikowanym w 2021 roku przez Smithsonian American Art Museum Smith opisał swoją akcję jako wystąpienie w obronie wszystkich praw człowieka. Uniesione ramię wiązał z dumą i wspólnotą. To późniejsze wyjaśnienie jest ważne: obok interpretacji narosłych wokół jego wizerunku pozwala usłyszeć samego sportowca.
Smitha i Carlosa odesłano do kraju. Relacje o późniejszym traktowaniu Normana wymagają większej ostrożności. Archiwum audiowizualne opisuje nieoficjalne sankcje i wykluczenie; Australijski Komitet Olimpijski przypisuje utraconą szansę z 1972 roku kontuzji i trzeciemu miejscu w mistrzostwach krajowych. Relacje te nie ustalają jednego, bezspornego wyjaśnienia jego nieobecności na kolejnych igrzyskach.
Przyjaźń poza kadrem
Norman przebiegł dystans w 20,06 sekundy, zdobywając srebro. Protest nie powinien przesłaniać wyniku, który zapewnił mu miejsce na podium. Kiedy zmarł w 2006 roku, Smith i Carlos pomogli nieść jego trumnę. W 2018 roku Australijski Komitet Olimpijski przyznał mu pośmiertnie Olimpijski Order Zasługi.
Fotografia stała się także tworzywem sztuki. Bridge Glenna Kaino, datowane przez Smithsonian na lata 2013–2014, składa się z powtarzanych odlewów ramienia Smitha. Pięćdziesiąt osiem lat po wydarzeniach w Meksyku powrót do trzech sportowców wiąże znajomą fotografię z indywidualnymi decyzjami: dwiema uniesionymi pięściami i noszoną obok przypinką.
Źródła: Smithsonian: wywiad z Tommiem Smithem; Australijski Komitet Olimpijski: Peter Norman; Australijskie Narodowe Archiwum Filmu i Dźwięku; Australijski Komitet Olimpijski: Meksyk 1968.
