18 października 1922 roku grupa producentów sprzętu radiowego założyła British Broadcasting Company. Datę tę często uznaje się za narodziny BBC, ale taki skrót przesłania zasadniczą różnicę: organizacja zaczęła jako spółka, a nie publiczna instytucja, którą później dobrze poznali Brytyjczycy. Jej założycielami były firmy wytwarzające odbiorniki i nadajniki. Chciały uporządkować nadawanie, zanim nowe stacje przeciążą dostępne częstotliwości, a rząd zakończy eksperyment.

Utworzenie spółki odpowiadało na praktyczny problem. Na początku lat dwudziestych radio wychodziło z warsztatów hobbystów i stawało się medium masowym. General Post Office, brytyjska administracja pocztowa, wydawała zezwolenia na transmisje radiowe, a liczba stacji i wniosków rosła. Zbyt wiele nieskoordynowanych nadajników mogło wzajemnie zakłócać swoje sygnały. Rząd chciał porządku, producenci zaś — sprzedawać odbiorniki, na których można było słuchać regularnej oferty. Porozumienie, z którego powstała BBC, łączyło te interesy, pozostawiając otwarte szersze pytanie: komu radiofonia powinna służyć?

Od eksperymentów radiowych do ogólnokrajowej usługi

Jeszcze przed powstaniem BBC brytyjskie firmy i entuzjaści eksperymentowali z radiem. Londyńska stacja Marconiego 2LO i inne nadajniki wysyłały sygnały do słuchaczy budujących lub kupujących odbiorniki. Problemem nie był brak zainteresowania, ale zarządzanie ograniczonym zasobem publicznym. W maju 1922 roku producenci spotkali się z urzędnikami pocztowymi i zaproponowali jedną organizację działającą na podstawie licencji. British Broadcasting Company oficjalnie utworzyło w październiku konsorcjum obejmujące Marconiego i inne firmy radiowe.

Warunki określała licencja wydana przez Postmaster General, zwierzchnika administracji pocztowej. Spółka mogła nadawać koncerty, wykłady, materiały edukacyjne, przemówienia, prognozy pogody, przedstawienia teatralne i zatwierdzone wiadomości. Nie oznaczało to nieograniczonej swobody emitowania dowolnych treści. Poczta zachowała kontrolę nad częstotliwościami i zezwoleniami. Model ograniczał także reklamę, zmniejszając ryzyko powstania konkurujących kanałów komercyjnych, a opłata od sprzedaży zatwierdzonych odbiorników pomagała finansować nadawcę.

Pierwsze regularne audycje BBC w Londynie nie rozpoczęły się 18 października. Zaczęły się 14 listopada 1922 roku ze studia 2LO w Marconi House przy Strand. Program otwarcia zawierał wiadomości i prognozę pogody. Ta przerwa jest istotna, ponieważ założenie firmy i rozpoczęcie nadawania były odrębnymi wydarzeniami: jedno tworzyło organizację, drugie rozpoczynało codzienną relację ze słuchaczami. Potem ruszały stacje BBC w innych częściach Wielkiej Brytanii, zmieniając radio z okazjonalnego eksperymentu w ogólnokrajowy zwyczaj.

John Reith i idea służby publicznej

John Reith dołączył do spółki jako dyrektor generalny pod koniec 1922 roku. Nie wynalazł radia ani nie stworzył pierwszych transmisji, ale stał się najbardziej wpływową osobą określającą rolę nadawcy. Uważał, że radiofonia ma obowiązki wykraczające poza rozrywkę i rozwój komercyjny. Jego późniejsze hasło „informować, edukować i bawić” zaczęto wiązać z misją BBC. Nie należy jednak przenosić go wstecz, jak gdyby od pierwszego dnia stanowiło formalną kartę założycielską.

Ambicja ta niełatwo godziła się ze strukturą własności. BBC stworzyli producenci, którzy zyskiwali, gdy kolejne gospodarstwa domowe kupowały radia. Jednocześnie model licencyjny i ograniczenia reklamy odróżniały ją od zwykłej sieci komercyjnej. Napięcie między celem publicznym, nadzorem państwa i prywatnym przemysłem istniało od początku, a nie pojawiło się dopiero po dziesięcioleciach. Rząd kontrolował licencję, producenci byli właścicielami firmy, a słuchacze finansowali ją pośrednio poprzez opłaty od odbiorników.

Oferta szybko się rozrastała. Radio zapewniało wspólny rozkład dnia: wiadomości o stałej porze, muzykę wieczorem, wykłady i przemówienia docierające do domów. Osobom, które nigdy nie odwiedziły sali koncertowej ani publicznego wykładu, mogło przynieść występy i informacje do salonu. Nie od razu jednak obejmowało wszystkich. Odbiorniki kosztowały, jakość odbioru bywała różna, a dostęp zależał od rozrastającej się sieci nadajników. Zasięg kulturowy BBC zwiększał się dzięki technologii i zakupom domowych odbiorników w takim samym stopniu jak dzięki rozwiązaniom instytucjonalnym.

Od spółki do instytucji publicznej

Pierwotna spółka istniała zaledwie kilka lat. W 1927 roku zastąpiła ją British Broadcasting Corporation, powołana na mocy karty królewskiej. Transformacja nadała nadawcy publiczną formę instytucjonalną i nową strukturę, choć nie usunęła nadzoru politycznego ani nie rozstrzygnęła wszystkich sporów o niezależność. Model oparty na karcie stał się cechą wyróżniającą: BBC miała działać z pewnym dystansem wobec rządu, lecz w ramach ustanowionych przez władzę publiczną.

Spółka z 1922 roku jest ważna, bo pokazuje, że późniejsza tożsamość BBC nie była przesądzona. Wczesny nadawca wyrósł z sojuszu producentów, regulatorów i nowej publiczności. Założyciele chcieli stworzyć sprawnie działające nadawanie, Reith kierował je ku misji publicznej, a państwo określało granice prawne. Te dążenia nie pokrywały się w pełni i nigdy nie przestały ze sobą konkurować.

Rozróżnienie pozwala też uniknąć częstego błędu rocznicowego. 18 października oznacza utworzenie British Broadcasting Company. 14 listopada wyznacza początek regularnych audycji londyńskich. BBC jako korporacja publiczna powstała w 1927 roku. Wszystkie trzy daty należą do jej historii, ale opisują różne etapy.

Sto lat później do radia dołączyły telewizja, strony internetowe, podcasty i streaming. Pierwotne pytanie pozostaje zrozumiałe: gdy technologia może docierać do milionów, czy powinna służyć głównie sprzedaży urządzeń, przychodom z reklam czy odbiorcom? BBC zaczęła od podpisów producentów i rządowej licencji. Instytucja, którą się stała, wyrosła ze sporów o to pytanie i nigdy całkowicie od nich nie odeszła.

Źródła: BBC: historia BBC w latach dwudziestych, Brytyjskie Archiwa Narodowe: licencja BBC, BBC: 100 Voices, lata dwudzieste, Ustawa o radiofonii z 1927 roku, BBC: kalendarium